12 Ağustos 1843’te Bielkenfeld’de doğdu. Babası emekli Teğmen Otto Freiherr von der Goltz, annesi Schubert Ailesi’nin kızı Palmyra’dır. Königsberg Rüşdiyesinde (Ortaokul), Kulm, Berlin Askerî kadett mekteplerinde eğitim gördü.
Von der Goltz, askerlik kariyerine 26 Nisan 1861’de 5. Doğu Prusya Piyade Alayında teğmen olarak başladı. 1864 sonbaharında girdiği Berlin Harp Akademisindeki eğitim hayatı devam ederken Prusya-Avusturya Savaşı’na (1866) takım komutanı olarak katıldı ve sol omuzundan ağır şekilde yaralandı. İyileştikten sonra Akademiye geri döndü.
11 Ekim 1867’de Doğu Prusya’daki Orschen’de İdare Meclisi üyesi Gustav Dorguth’un kızı Therese Dorguth ile evlendi.
1868 ilkbaharında tayin edildiği Genelkurmayda toğpoğrafya işlerini üstlendi. 15 Eylül 1869’da üsteğmen oldu.
1870-71’de gerçekleşen Prusya-Fransa Savaşı’nda İkinci Ordu bünyesinde kurmay subay olarak yer aldı. Burada bilhassa Albay V. Stiehle ve Binbaşı Graf Haeseler’in bilgi ve tecrübelerinden bol bol istifade etti. Bu savaş içerisinde Mars-la-Tour, Gravelette-St. Privat Muharebelerinde savaştı. Fransız ordusunun yediği ağır darbelere rağmen Gambetta’nın gösterdiği direniş, onun askerî fikirlerinin olgunlaşmasında etkili oldu. 1877’de kaleme aldığı Gambetta ve Orduları adlı eserde gençlerin vatan görevine alıştırılmaları amacıyla iki yıl zorunlu askerlik yapmaları fikrini dile getirdi. I. Dünya Savaşı’nı daha o yıllarda öngörmüş, müttefik düşman kuvvetleri karşısında birçok cephede aynı anda savaşmak ihtimaline karşı Alman ordularının gerekli eğitimi alması gerektiğini savunmuştur. Ne var ki onun fikir ufkuna yaklaşamayanlar tarafından Genelkurmaydan uzaklaştırılacaktır.
1871 yazında 8 numaralı Kral Grenadiye Alayına nakledildi. Potsdam’daki Harp Okuluna öğretmen olarak tayin edildi.
Askerî konulardaki yazarlık kariyeri, 3 Ekim’de yüzbaşılığa terfi ettiği 1871 yılında başladı. 24 Kasım 1874’te Brandenburg’daki Altıncı Tümenin kurmaylığına tayin edildi. 12 Haziran 1877’de Gera’da bulunan Yedinci Thüringen Piyade Alayının bölük komutanı oldu. 22 Haziran 1878’de yeniden Genelkurmaya alındı. Binbaşı olduğu 12 Ekim 1878’den yarbaylığa terfi ettiği 15 Haziran 1883’e kadar Harp Akademisinde savaş tarihi hocalığı yaptı.
Büyük devletler arasındaki rekabet Almanya’yı Osmanlı’ya yakınlaşmaya mecbur ediyordu. Rus tehdidine karşı müttefiki Avusturya’yı güçlendirmek için Osmanlıların bu ittifaka dâhil edilmesi gerekiyordu. Ne var ki Osmanlı ordusunun modernizasyonuna ihtiyaç vardı. Bunun için von der Goltz biçilmiş kaftandı.
Tam da bu süreçte en meşhur eseri olan Das Volk im Waffen’i (Millet-i Müsellaha) yayımladı.
Bu sebeple II. Abdülhamid’in talebi üzerine Osmanlı ordusunda görevlendirilen Alman subaylar arasında yer aldı (15 Haziran 1883), iki yıl sonra da bu ekibin başına geçti. II. Abdülhamid’in direktifiyle askerî okulların ıslahı için müfettişlik vazifesini üstlendi. Eğitimli insan unsurunun savaşların kazanılmasında en önemli unsur olduğunu düşünüyordu. Bu sebeple subay yetiştirmeye ayrı bir önem verdiğinden kısa sürede genç Türk subayların hayranlığını kazanmakta zorlanmadı. Osmanlı Genelkurmayının, askerî okulların düzenlenmesi, Ahz-ı Asker Nizamnamesi’nin hazırlanması, asker alım dairelerinin Alman usûlünde teşkilatlandırılması, yeni silahların temini, donanmanın ıslahı, Boğazların tahkimi doğrudan Goltz’un gayret ve telkinleriyle gerçekleşmişti. 1897’de Yunan ordusu karşısında Teselya Zaferi’nin kazanılmasında Golt’un on beş yıllık emeğinin rolü inkâr edilemez. Fakat bu hakkın tesliminden ziyade kendisi Osmanlı hizmetinden ayrıldıktan on yedi sene sonra kaybedilen Balkan Savaşlarının faturasını ona kesenler oldu. Buna rağmen o bilahare kaleme alacağı Genç Türkiye’nin Hezimeti ve İmkân-ı İtilası adlı eserde meseleyi ele alarak Osmanlılara bu yenilgiden çıkış yollarını göstermeye çalışacaktır. Nitekim onun yeniden Osmanlı hizmetine döndüğü I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı ordularının çok daha üstün bir performans gösterdiği de ortadadır. Denilebilir ki vatan sevgisi, millî şeref ve vazife hissiyle dolu genç subaylar onun en büyük eseridir.
Osmanlı ordusunda müşir ve paşa ünvanlarını alan Goltz, 2 Ocak 1896’da Almanya’ya döndüğünde tümgeneral rütbesiyle Frankfurt’taki 5. Tümen Komutanlığına getirildi. 26 Mayıs 1898’de İstihkâm ve Fennî Kıtalar ve Müstahkem Mevkiler genel müfettişi olarak görevlendirildi. Bu görevinde istihkâm kıtalarını subaylar için cazip ve savaşın neticesi için etkili birlikler hâline getirmeye çalıştı. Bilhassa savunma cephelerindeki tahkimatın güçlendirilmesindeki amacı asıl taarruz cepheleri için imkân oluşturmaktı.
27 Ocak 1900’de piyade generalliğine terfi etmiş, 27 Ocak 1902’de ise Königsberg’deki Birinci Kolordunun komutanlığına atanmıştır. Kendi vatanı olan D. Prusya’da savunma tahkimatını güçlendirmesi bilahare Tannenberg Zaferi’nin kazanılmasında etkili olacaktır (26-30 Ağustos 1914).
Kasım 1903’te Albertus Üniversitesinin Felsefe Fakültesi tarafından kendisine fahrî doktor ünvanı verildi.
1906’da görevden alınan Graf Schlieffen’in yerine Almanya’da genelkurmay başkanı yapılsaydı veya II. Wilhelm ona Osmanlı Devleti’nden daha ziyade Almanya’nın ihtiyacı olduğu fikrini değiştirmeseydi gerek siyasetin gerek savaşın doğru yönetilmesi hususundaki yeteneği ile yakın geleceğin tarihini değitirmesi bile mümkündü.
1 Ekim 1907’de Berlin’deki Altıncı Ordunun genel müfettişliği görevi tevdi edilmiş, 13 Eylül 1908’de rütbesi korgeneralliğe yükseltilmiştir.
1908-09 kışında 39. Tümenin Voj (Vosges) Dağlarında gerçekleştirdiği tatkibata katılmış, ilerleyen yaşına rağmen zorluklardan yılmayan karakterini burada da göstermiştir.
1 Ocak 1911’de generalfeldmarschall rütbesiyle verilen Goltz, 19 Ocak’ta Prusya’nın en önemli liyakat nişanı olan “Pour le Mérite”ye layık görüldü.
1911’de kuruluşuna dâhil olduğu Genç Almanya İttihadının iki yıl sonra başkanlığını üstlenmiştir.
1 Temmuz 1913’te emekli olmuşsa da I. Dünya Savaşı başladıktan yaklaşık bir ay sonra (22 Haziran 1914) Belçika Genel Valiliği ile aktif göreve geri dönmüştür. Çok geçmeden amirleriyle yaşadığı fikir anlaşmazlığı nedeniyle yeniden Osmanlı ordusunda görevlendirilerek Almanya’dan uzaklaştırılmıştır (28 Kasım 1914).
İstanbul’daki I. Ordunun komutanlığını üstlendi. Yaptığı denetlemelerde Çanakkale’deki Osmanlı savunmasının yeterince güçlü olduğuna kanaat getirmişti. Sultan Mehmed Reşad ve Enver Paşa’ya askerî danışmanlık yaptı.
İngilizlerin Irak Cephesi’ndeki ilerlemesini durdurmak, Osmanlı-İran-Afganistan arasında savunma ittifakı oluşturmak gibi maksatlarla 5 Ekim 1915’te Irak’ta bulunan Altıncı Ordunun komutanlığını üstlendi. Kutü’l-amâre Zaferi’nin kazanılmasında emeği geçti. Ne var ki bu zaferi göremeden, yakalandığı lekeli humma hastalığından kurtulamayarak 19 Nisan 1916’da vefat etti.
Dicle kıyısına defnedilen naaşı daha sonra İstanbul Tarabya’daki Alman Elçiliğinin bahçesine taşındı. Kaleme aldığı yirmiyi aşkın eserden bir kısmı Türkçeye çevrilmiştir.[1]
Almancada Basılmış Eserleri:
1. Feldzug 1870/71. Die Operationen der II. Armee (1870/71 Seferi, İkinci Ordunun Harekâtı), 1873.
2. Die Sieben Tage von le Mans (Le Mans’ta Yedi Gün), 1873.
3. Feldzug 1870/71. Die Operationen der II. Armee der Loire (1870/71 Seferi, İkinci Ordunun Loire’daki Harekâtı), 1875.
4. Léon Gambetta und Seine Armeen (Léon Gambetta ve Orduları), 1877.
5. Rossbach und Yena (Rossbach ve Yena), 1883.
6. Das Volk in Waffen (Millet-i Müsellaha), 1883.
7. Offizierstand und Beamtentum (Subaylık Mesleği ve Memurluk), 1884.
8. Suum Cuique (Dikkat Ben Buradayım), 1885.
9. Ein Ausflug nach Mazedonien (Makedonya’ya Bir Cevelan), 1894.
10. Anatolische Ausfluge (Anadolu Cevelanları), 1896.
11. Kriegführung (Harb İdaresi), 1895.
12. Derthessalische Kreg und die Türkische Armee (Teselya Harbi ve Türk Ordusu), 1908.
13. Krieg und Heerführung (Harb ve Ordu İdaresi), 1901.
14. Von Rossbach bis Yena und Aurstedt (Rossbach’dan Yena ve Aurstedt’e Kadar), 1906.
15. Von Yena bis Preussisch-Eylau (Yena’dan Eylau’a Kadar), 1907.
16. Jungdeutschland (Genç Almanya), 1911.
17. 1813: Bluher und Bonaparte (1813: Bluher ve Bonapart), 1913.
18. Ein Jahr der grossen Erinnerungen: 1813 (Büyük Hatıraları İhtiva Eden Bir Yıl: 1813), 1913.
19. Kaiser Wilhelm II und das Vaterland (İmparator İkinci Wilhelm ve Vatanı), 1913.
20. Der Jungen Türkei Nederlage und die Möglichkeit ihrer Viedererhebung (Genç Tükiye’nin Hezimeti ve Tekrar Kalkınmasının İmkânı), 1913.
21. Kriegsgeschichte Deutschllands im Neunzehnten Lahrhundert (On Dokuzuncu Yüzyılda Almanya’nın Harb Tarihi)
Birinci Kısım: Napoleon Devri’nde, 1910.
İkinci Kısım: Kaiser Wilhelms des Siegreichen (Muzaffer İmparator Wilhelm Devri’nde), 1914.
22. Karte der Ungebung von Constantinopel mit erlautern Text. (Metinde Açıklamayı İhtiva Etmek Üzere İstanbul Civarının Haritası), 1896.
Osmanlı Türkçesine Çevrilen Eserleri:
1. Millet-i Müsellaha: Asrımızın Usûl ve Ahvâl-i Askeriyyesi, Çev. Mehmed Tâhir, H 1301 [1883-84].
2. Seferber Zâbitâna Mahsûs Muhtıra, Çev. Mahmûd Şevket, R 1301 [1886].
3. Erkân-ı Harbiyye Vezâ’ifi Tatbikāt-ı Nazariyye ve Ameliyyesi, Çev. Abdullah, 1304.
4. Amelî Erkân-ı Harbiyye Vezâ’ifi, 1307-1309.
5. 1870-1871 Seferi’nde Almanya Üçüncü Ordusunun Harekâtı, Çev. Farûkî Sâmî, H 1308 [1892-93].
6. Hizmet-i Seferiyye, C. 1, Çev. Hamdi, H 1308 ve 1310 [1892-93].
7. Hizmet-i Seferiyye, C. 2, Çev. Ahmed Es‘âd, H 1309 ve 1311 [1893-94].
8. Vakt-i Sefer ve Hazarda Erkân-ı Harbiyye Vezâ’ifi: Kısm-ı Nazarî, Çev. Mehmed Tâhir, 1313.
9. Harbin Sevk ve İdâresi, Çev. Osman Senâi, H 1315 [1897-98].
10. Müstakil Keşif Kolları, Çev. Ali Besim, 1316.
11. Plevne: Târîh-i Harbden Asâkir-i Redîfe Kısmına Dâir Tedkīkāt, Çev. Mehmed Tâhir, H 1316 [1898-99].
12. Muharebeye Dair Nefer Ne Bilmelidir, Çev. Ahmed Refik, 1320.
13. Devlet-i Aliyye’nin Zaaf ve Kuvveti, Çev. Zâimzâde Hasan Fehmi, R 1324 [1908-09].
14. Osmanlı-Yunan Seferi (1313/1897), Çev. Yâkub Şevki, R 1326 [1910-11].
15. İlim ve Askerlik, Çev. Ahmed Refik, 1327.
16. Osmanlılar Muhârebelerini Nasıl Kaybettiler, Şimdi Nasıl Telâfi ve Terakki Edebilirler, Der. Âdil Nâmi, R 1331 [1915-16].
17. Genç Türkiye’nin Hezimeti ve İmkân-ı İtilası, Çev. H. Cevdet, 1332 [1917].
18. Golç Paşa’nın Hatıratı, Çev. Salih Mayakuşu, 1932.
19. Balkan İğtişâşâtı ve Esbâbı, t.y.
[1] Bu bilgiler aşağıdaki kaynaklardan özetlenmiştir. Osmanlı Türkçesiyle basılan kitapların listesi Taksim Atatürk Kitaplığı ve İSAM Kütüphanesi kataloglarından yapılan tarama ile oluşturulmuştur:
V. Murda, Goltz Paşanın Hâtırası ve Hal Tercümesi, Çev. General Pertev Demirhan, K.K.K. İstanbul Askerî Basımevi, 1953 (168 sayılı Ordu Dergisi lâhikasıdır.); Necmettin Alkan, “Goltz, Wilhelm Colmar von der”, DİA, c. Ek-1, Ankara, 2020, s. 478-480.
